Naar aanleiding van deze processen sprak ik met twee journalisten die jaren geleden na soortgelijke arrestaties Iran zijn ontvlucht.

Over de bekentenissen zegt Ebrahim Nabavi, satiricus en winnaar van de Prins Claus Award in 2005, dat er in Iran nog nooit iemand is geweest die nadat hij is vrijgelaten zijn bekentenissen niet heeft ingetrokken: ‘Toch zijn de bekentenissen waardevolle propaganda voor de regering. De ingetrokken bekentenissen worden uitgezonden door buitenlandse nieuws- en oppositiezenders waar maar een deel van de bevolking naar kan kijken. Ook is er een ander belangrijk psychologisch aspect. Zelfs mensen die weten dat bekentenissen onder dwang zijn afgelegd vinden al dan niet onbewust dat de gevangene zwakte heeft getoond.’ In landen als Cuba is het anders, meent Nabavi: ‘Daar worden vrijgelaten gevangenen zeer hartelijk ontvangen, zelfs als ze gedwongen bekentenissen hebben afgelegd. In Iran wordt het als pijnlijk gezichtsverlies ervaren.’ Nabavi zat zelf achttien maanden vast nadat hij een Iraanse persprijs had gekregen voor zijn satirisch werk in verschillende kranten. Hij werkt nu vanuit zijn woonplaats Brussel voor Radio Zamaneh en andere Iraanse zenders in het buitenland.

Volgens Nabavi heeft het rechtssysteem in Iran niets te maken met het handhaven van de regels van de samenleving, of zelfs die van de Islamitische Republiek; het is een knuppel die wordt gebruikt om mensen te intimideren, monddood te maken en op te ruimen: ‘Maar ze weten zelf ook niet precies wat ze willen. Kijk maar naar de drie dagen van het showproces. Op de eerste dag had je Abtahi en Bahari en werd er gesproken over een fluwelen staatsgreep. Het woord revolutie werd zorgvuldig vermeden. Op de tweede dag werden er weer een paar jongeren genoemd in relatie met Google en Facebook die plots in het Perzisch beschikbaar waren. Vorige week waren de beschuldigingen nog zieliger, een jongen werd beschuldigd van het sturen van een e-mail naar de BBC, een ander naar Voice of America. Een verdachte vertelde dat hij niet eens onder zijn eigen naam terechtstond, hij had tijdens verhoren bekend iemand anders te zijn. En onderwijl wordt het hoofd van de rechterlijke macht vervangen. Ten tijde van mijn arrestatie was het al niet anders: we werden met z’n dertigen, veertigen opgepakt en een paar maanden in eenzame opsluiting gestopt. Uiteindelijk zijn we vrijgelaten zonder specifiek ergens van beschuldigd te zijn.’

Ayatollah Mesbah-Yazdi, die het presidentschap van Ahmadinejad recent onderstreepte door gehoorzaamheid aan hem te vergelijken met gehoorzaamheid aan God, werd twee weken terug voor de tweede maal als krokodil afgebeeld in een cartoon van de beroemde, in Canada gevestigde, cartoonist Nikahang Kowsar.

gehoorzaamheid aan Ahmadinejad is gehoorzaamheid aan God. Kniel!

De eerste keer was jaren geleden, in een cartoon die ontzettend veel stof deed opwaaien. Mesbah, wiens naam rijmt op het Perzische woord voor krokodil, was toen afgebeeld met krokodillentranen terwijl zijn staart een journalist wurgde. Kowsar: ‘Mesbah-Yazdi had gehoord dat er een CIA-agent naar Amerika was gekomen met een koffer met geld om journalisten over te halen negatieve verhalen over de islam te schrijven. Opeens waren alle journalisten verdacht. De Amerikaan bleek zelf een journalist te zijn: het was Daniel Pearl, die een koffer bij zich droeg met genoeg spullen en contanten om een maand door Iran te reizen.’ Na de ophef die de publicatie van zijn cartoon veroorzaakte werd Kowsar opgepakt door de Republikeinse Garde: ‘Ik kreeg toen door welke kant Iran op aan het gaan was. De zelfverzekerde manier waarop de leden van de Garde spraken over hun Iran – het verbaast me niets hoeveel macht de Garde nu heeft. Trouwens, drie dagen na mijn vrijlating ben ik door Pearl bezocht. Hij had geen idee dat hij de aanleiding was voor de controverse.’
Het is des te pijnlijker dat Pearl in Pakistan onthoofd is door terroristen die ook hem ervan beschuldigden een CIA-agent te zijn.

Nikahang, die in 2003 Iran is ontvlucht, is een boomlange, mollige man die constant grapjes maakt. Als hij het over politiek heeft, wordt hij doodserieus. Toch houdt hij zijn werk luchtig: ‘Ik ben geen artiest, maar een journalist die van cartoon-clichés gebruikmaakt om een verhaal aan de man te brengen. Andere cartoonisten gebruiken daar shockeffecten voor, of zwarte humor. Maar ik ben van mening dat mensen juist in deze donkere tijden iets te lachen moeten hebben.’

De andere eregast die hiervan getuigde was Neda Agha Soltan. De jonge demonstrante die op 20 juni is doodgeschoten was aanwezig op foto’s, spandoeken, in speeches en in protestliederen. Sinds beelden van haar dood op YouTube zijn verspreid is deze jonge vrouw het gezicht geworden van alle demonstranten die de straat op gaan met gevaar van mishandeling, opsluiting en erger.

Overigens zijn een hoop Iraniërs van mening dat Iraanse vrouwen al lang geëmancipeerd zijn. Immers, er zijn voorbeelden van vrouwelijke machthebbers en legeraanvoerders in pre-islamitisch Perzië, in een tijd dat vrouwen in veel andere patriarchale culturen als persoonlijk bezit van de man of de vader werden gezien. Wat de vrouwen daarna aan status hebben ingeboet hebben ze voor een groot deel teruggekregen door de twee koningen van de Pahlavi-dynastie. In de decennia dat de Pahlavi’s aan de macht waren, werd onder meer de huwbare leeftijd van jonge meisjes verhoogd, sekse-gescheiden onderwijs afgeschaft, algemeen stemrecht ingevoerd en vrouwen toegestaan rechter en minister te worden. Deze moderne vrouwen zijn niet verdwenen na de revolutie van 1979.

Toch bestaat er ook een sociale klasse van relatief laag opgeleide en streng gelovige families waar vrouwen en jonge meisjes veelal onder strenge controle leven. Het zijn deze meisjes die na de revolutie naar school gingen. Met het opheffen van gemengde klassen en andere zaken waar hun ouders aanstoot aan konden nemen, viel ook het excuus weg dat ouders hadden om de meisjes thuis te houden.

Dat er zowel in de wetgeving als in het beeld van vrouwenrechten bij sommige vrouwen verandering moet komen bewijst de werkwijze van de One Million Signature Campaign. Toen vreedzame protesten niet effectief en zelfs gevaarlijk voor de demonstranten bleken, besloot een groep vrouwen in 2006 handtekeningen te verzamelen om polygamie en de discriminatie van vrouwen in scheidingsrecht en erfrecht af te schaffen. Ook wordt gepleit voor strengere straffen voor eerwraak en ander geweld tegen vrouwen. De handtekeningen kunnen door zeer kleine teams worden opgehaald in scholen, beauty salons, parken, zowel in grote steden als in kleine dorpen. Het bijzondere is dat niemand het na drie jaar heeft over de opgehaalde hoeveelheid handtekeningen. Toen ik een aantal maanden geleden met een van de organisatoren sprak legde zij de reden daarvan uit: zodra bekend is dat er genoeg handtekeningen zijn opgehaald moet de petitie worden ingediend bij de regering. Zolang het niet zeker is dat de handtekeningen binnen zijn vindt er iets moois plaats. Iedere vrouw (en man) die benaderd wordt is een excuus om het over vrouwenrechten te hebben. Sommigen weten niet eens wat deze rechten inhouden. Anderen grijpen het gesprek aan om het over hun eigen frustraties te hebben. Het mooiste gesprek dat mijn contact zich voor de geest kon halen was met een oma in een klein stadje. Met heel haar hart zette zij haar handtekeningen. ‘Niet dat ik er wat aan zal hebben’, voegde ze er aan toe, ‘maar ik wil niet dat mijn kleindochters zullen leven als ik heb gedaan.’

Though wine gives delight, and the wind distills the perfume of the rose,

Drink not the wine to the strains of the harp, for the constable is alert.

Hide the goblet in the sleeve of the patchwork cloak,

For the time, like the eye of the decanter, pours forth blood.

Wash the wine stain from your dervish cloak with tears,

For it is the season of piety, and the time for abstinence.

Wie ook met teksten van Hafez heeft gewerkt is Mohsen Namjoo, een van de lievelingen van de Iraanse underground-scene. De klassieke teksten mengt hij met eigen regels en werk van moderne dichters. Namjoo beheerst verfijnde zangtechnieken, maar net zo lief schreeuwt hij een deel van zijn teksten uit. Tot voor kort had hij nog geen clip voor de nummers van zijn vijf albums; clips die op YouTube verschenen hadden als achtergrond meestal een fotomontage. Vorige maand heeft hij in Amsterdam voor het nummer De woestijn is bedekt met mist een clip opgenomen – een primeur die hij heeft opgedragen aan de onbekende doden van de afgelopen weken in Iran.

Wat de Iraanse regering van deze zanger vindt is niet moeilijk te raden. Deze week werd bekend dat Namjoo, die overigens al geruime tijd niet in Iran woont, veroordeeld is tot vijf jaar gevangenisstraf wegens het beledigen van de islam. Voor een oud nummer, dat nooit officieel is uitgebracht, had Namjoo zelfs regels uit de Koran geleend.

*http://www.youtube.com/watch?v=MeN4kfBPx1k

Ik moet bekennen dat ik het een non-discussie vind. In een land waar radio, tv en de meeste kranten een spreekbuis van de staat zijn (en de overige kranten zwaar gecensureerd worden of om de haverklap worden gesloten) hebben Iraniërs zich deze nieuwe diensten allang eigen gemaakt. Perzisch is percentueel een van de belangrijke talen van de bloggemeenschap. Ook de Iraanse overheid is zich hier zeer bewust van, en ze heeft de afgelopen jaren veel geïnvesteerd in korpsen die berichten op het internet lezen, sites blokkeren en bloggers opsporen en arresteren. Voor de verkiezingen had Iran al de hoogste hoeveelheid gevangen gezette bloggers in het Midden-Oosten, sindsdien is het aantal alleen maar toegenomen. Met de dood van Omid Reza Mir Sayafi op 19 maart jl. is Iran het eerste en vooralsnog enige land ter wereld waar een blogger in gevangenschap is overleden.

Ook worden de pijlen gericht op Iraanse zenders in het buitenland die veel met bloggers en burgerjournalisten werken. Niet alleen heeft een groot deel van de medewerkers een achtergrond als blogger, ook rekenen ze erop dat de bloggemeenschap berichten overneemt en het nieuws verspreidt voor mensen die niet door de internetcensuur heen komen. Onlangs heeft de Revolutionaire Garde een statement de deur uitgedaan waarin in niet mis te verstane woorden wordt aangekondigd dat het Bureau voor het Straffen van Georganiseerde Criminaliteit op het Internet de verantwoordelijken voor de onrust, cq. de Iraanse media in het buitenland met alle middelen zal opsporen en straffen (*).

De Iraanse regering weet dat nu de internetgeest uit de fles is, deze maar met moeite terug gaat. Het internet zou in zijn geheel afgesloten kunnen worden, maar dat zou voor bedrijven een te grote klap zijn. Een andere strategie om met deze ‘bronnen van moreel verval’ om te gaan is om zoveel mogelijk eigen sites te creëren. Vorig jaar november verscheen het bericht dat de Revolutionaire Garde in een onder de Basidj-militieleden verspreide handleiding benadrukt hoeveel invloed het internet op de Iraanse samenleving heeft. In deze handleiding wordt de militieleden opgedragen om zelf tienduizend weblogs te openen en te onderhouden om jongeren op het internet het juiste voorbeeld te geven en een ander geluid te laten horen naast alle ‘verdorven’ sites.

Zelfs Ahmadinejad is weer begonnen met het sporadisch plaatsen van berichten op zijn weblog. Zijn laatste bericht is op de dag van de verkiezingen geplaatst. Ik ben heel benieuwd wat hij in een volgende post zal schrijven over de gebeurtenissen van de afgelopen weken.

(*) zie mijn Engelse vertaling van de brief van de Revolutionaire Garde zoals verschenen op de Tabnak site.

Warning of the Revolutionary Guard to sites spreading propaganda and unrest.

The Revolutionary Guard has warned anyone who continues to propagate unrest and spread gossip, these activities will be punished according to the laws of the Center of Punishing Organized Crime in the Cybersphere. Also, they have been asked to remove any articles of this nature from their sites if they already exist.

A statement of the Center of Punishing Organized Crime in the Cybersphere of the Revolutionary Guard of the Islamic Revolution has been sent out with the following message:

Courageous and Valiant people of Iran,

Unfortunately deviant forces who undermine the morals and values of the revolution have in the past years been responsible for unrest and illegal activities in the country. We have documents which prove that they have made plans prior to the elections to systematically spread unrest and create a crisis after this event. The chaos of these days that has proven destructive to the lives, property and honour of people has been the result of the execution of this preconceived plan and strategy.

The election, its results and the subsequent victory of one of the candidates has only served as an excuse to create chaos and insecurity. Through careful research and analysis of the cyberspace the Center has encountered numerous articles in deviant news sites and weblogs which spread the chaos and negatively affect the public’s mind. They promote unrest and create problems in the streets through lies, insinuations and unfounded insults as well as organizing brawl. These sites have taken these illegal steps to attack the public
order and safety.

These criminal movements are technically and financially supported by American and Canadian businesses and media that are backed by intelligence services of America and the United Kingdom (Radio Zamaneh, Radio Farda, BBC Persian…). Similar to the destructive activities of the named media they have managed to make western media write unfairly about and also develop hatred towards our people. In short, they have created enemies out of the people of Iran.

Your servants in the Center with complete knowledge of who the principle people are behind these internet sources will soon provide all necessary documentation for the dear Iranian public to analyze for themselves who these people are who use the cyber space to create chaos, threaten people and continue to gossip. We have warned them that our laws can be very severe for them. We demand of them to take down the articles.

For sure the blood of the young of this country that has been spilled in the recent chaos and all the ones who have become martyrs strengthen the resolve of the Center to crack down those who disrupt the order.

Wat we in de eerste week na de presidentiële verkiezingen hebben gezien was een zeer beleefde revolutie. De overgrote meerderheid van de mensen ging rustig de straten op om na vermeende fraude hertelling of nieuwe verkiezingen te eisen. Ze schaarden zich achter kandidaten die goedgekeurd waren door het establishment en eisten niets wat ze niet beloofd was door de grondwet van de Islamitische Republiek zelf. Hun leus ‘Allah-o-Akbar’ (Allah is groot) was een echo van wat er voor en in de revolutie van 1979 van de daken werd geroepen. De kleur groen van de beweging is de kleur van de islam. Er werd niet geroepen dat men de verkiezingen niet erkent omdat er maar vier kandidaten waren goedgekeurd om eraan deel te nemen, de macht van de geestelijken werd niet in twijfel getrokken en men waakte er zelfs voor het woord revolutie in de mond te nemen.

Voor een buitenstaander moet dit geweest zijn alsof sovjetburgers met hamer-en-sikkel op het hemd gespeld en de Internationale zingend de straat op zouden gaan om hervormingen te eisen. Maar een revolutie is het niettemin, een waarbij de demonstranten (nog) niet strijden om de macht van de staat, maar om datgene waar de staat zijn legitimiteit aan ontleent: de waarden van de Islamitische Revolutie. Door in het groen de straten op te gaan en leiders te kiezen die in die Revolutie hebben meegestreden wordt het signaal afgegeven dat de demonstranten de ware Islamitische Republiek zijn, en de huidige machthebbers de onderdrukkers waar men in 1979 tegen in opstand kwam.

Een buitenlandse filmmaker in Iran (die heeft verzocht anoniem te blijven) moest stoppen met werken toen zijn vertaler het te gevaarlijk vond om hem te helpen. De vertaler gaf ook aan dat hij eigenlijk liever aan de demonstraties deelnam en beloofde hem aan het einde van de dag te rapporteren. Een deel van zijn ooggetuigeverslag van de demonstraties van afgelopen zaterdag:

De demonstranten werden door oproerpolitie in steegjes gedreven en daarna met traangasbussen bestookt.

Wanneer grote groepen mensen in de steegjes plotseling tegenover enkele Basij-militialeden of oproerpolitie stonden werden deze door de mensen beschermd. Ze vormden een schild om hen heen en lieten ze ontsnappen naar de hoofdstraat.

Sommige Basij zagen er heel jong uit, misschien zelfs 14 of 16 jaar oud. Veel van hen waren duidelijk dorpelingen die naar Teheran waren gehaald. Oudere vrouwen liepen naar ze toe en zeiden: ‘Je ziet eruit als mijn zoon’, of: ‘Jij bent Iraniër – deze mensen zijn jouw broers en zussen.’

Sommige leden van de oproerpolitie hadden tranen in hun ogen.

Veel van de Basij zeiden dingen tegen ons als: ‘Wij zijn hier om jullie te beschermen tegen buitenlandse vijanden die de chaos veroorzaken. Degenen die de chaos veroorzaken zijn niet pro-Mousavi, zij zijn tegen de islamitische regering.’

De grootste angst van de regering is dat de beleefde revolutie de hearts and minds van de mensen steelt die nog achter Ahmadinejad en de geestelijk leider staan. Daarom wordt er in vrijdaggebeden, toespraken en op de nationale nieuwszenders gesproken over de inmenging van de Verenigde Staten en Groot-Brittanië en ‘enkele terroristen die aanslagen plegen en vernielingen aanrichten’ om de onrust en de doden van de afgelopen dagen te verklaren. Verscheidene aanslagen zouden al zijn voorkomen door de geheime dienst.

Of de Beleefde Revolutie weet aan te houden is nog maar de vraag. Na de gewelddadigheden zijn de leuzen verhard. Er wordt nu al tijdens demonstraties geroepen: ‘Dood aan Khamenei’ en: ‘Ik dood, ik dood, hij die mijn broeder heeft gedood’. Ook zouden bewapende afscheidingsbewegingen zich kunnen mengen in de strijd, waarna de militaire troepen die vooralsnog nauwelijks zijn gezien, ingezet zullen worden, met alle gevolgen van dien. En de kans van slagen van een conventionele revolutie zal in het huidige politieke klimaat van Iran vele malen kleiner zijn.

Vooralsnog wordt er door het pro-Mousavi-kamp tot kalmte gemaand. En natuurlijk opgeroepen drie dagen lang de straten op te gaan om te rouwen om de slachtoffers van de afgelopen dagen.