Twee maanden na de verkiezingen en hun omstreden uitkomst is Iran weer grotendeels van de voorpagina’s verdwenen. Dat is jammer. De gebeurtenissen van de afgelopen weken zijn weliswaar minder spectaculair dan de filmpjes van de massale demonstraties en het geweld van de Basij-milities die met YouTube, Facebook en Twitter werden verspreid, maar ze zijn zeker zo belangrijk voor de toekomst van Iran en andere landen in de regio.De massale showprocessen met opgepakte demonstranten en andere vermeende dissidenten zijn ondertussen op 1 augustus van start gegaan. In de beklaagdenbank bevinden zich bekende figuren als voormalig vice-president Ali Abtahi en journalist/documentairemaker Maziar Bahari. De processen zullen niet eindeloos duren, immers de meeste verdachten hebben na martelingen verschillende zaken bekend, zoals het jarenlang voorbereiden van een fluwelen staatsgreep in opdracht van en in samenwerking met westerse landen. Het is nu wachten op de uitspraken en straffen die afhankelijk van het strategisch belang van de regering-Ahmadinejad zwaar zullen zijn om verdere oppositie af te schrikken, of juist licht als de regering zich verzoenend en vergevingsgezind wil opstellen.
Naar aanleiding van deze processen sprak ik met twee journalisten die jaren geleden na soortgelijke arrestaties Iran zijn ontvlucht.
Over de bekentenissen zegt Ebrahim Nabavi, satiricus en winnaar van de Prins Claus Award in 2005, dat er in Iran nog nooit iemand is geweest die nadat hij is vrijgelaten zijn bekentenissen niet heeft ingetrokken: ‘Toch zijn de bekentenissen waardevolle propaganda voor de regering. De ingetrokken bekentenissen worden uitgezonden door buitenlandse nieuws- en oppositiezenders waar maar een deel van de bevolking naar kan kijken. Ook is er een ander belangrijk psychologisch aspect. Zelfs mensen die weten dat bekentenissen onder dwang zijn afgelegd vinden al dan niet onbewust dat de gevangene zwakte heeft getoond.’ In landen als Cuba is het anders, meent Nabavi: ‘Daar worden vrijgelaten gevangenen zeer hartelijk ontvangen, zelfs als ze gedwongen bekentenissen hebben afgelegd. In Iran wordt het als pijnlijk gezichtsverlies ervaren.’ Nabavi zat zelf achttien maanden vast nadat hij een Iraanse persprijs had gekregen voor zijn satirisch werk in verschillende kranten. Hij werkt nu vanuit zijn woonplaats Brussel voor Radio Zamaneh en andere Iraanse zenders in het buitenland.
Volgens Nabavi heeft het rechtssysteem in Iran niets te maken met het handhaven van de regels van de samenleving, of zelfs die van de Islamitische Republiek; het is een knuppel die wordt gebruikt om mensen te intimideren, monddood te maken en op te ruimen: ‘Maar ze weten zelf ook niet precies wat ze willen. Kijk maar naar de drie dagen van het showproces. Op de eerste dag had je Abtahi en Bahari en werd er gesproken over een fluwelen staatsgreep. Het woord revolutie werd zorgvuldig vermeden. Op de tweede dag werden er weer een paar jongeren genoemd in relatie met Google en Facebook die plots in het Perzisch beschikbaar waren. Vorige week waren de beschuldigingen nog zieliger, een jongen werd beschuldigd van het sturen van een e-mail naar de BBC, een ander naar Voice of America. Een verdachte vertelde dat hij niet eens onder zijn eigen naam terechtstond, hij had tijdens verhoren bekend iemand anders te zijn. En onderwijl wordt het hoofd van de rechterlijke macht vervangen. Ten tijde van mijn arrestatie was het al niet anders: we werden met z’n dertigen, veertigen opgepakt en een paar maanden in eenzame opsluiting gestopt. Uiteindelijk zijn we vrijgelaten zonder specifiek ergens van beschuldigd te zijn.’
Ayatollah Mesbah-Yazdi, die het presidentschap van Ahmadinejad recent onderstreepte door gehoorzaamheid aan hem te vergelijken met gehoorzaamheid aan God, werd twee weken terug voor de tweede maal als krokodil afgebeeld in een cartoon van de beroemde, in Canada gevestigde, cartoonist Nikahang Kowsar.
gehoorzaamheid aan Ahmadinejad is gehoorzaamheid aan God. Kniel!
De eerste keer was jaren geleden, in een cartoon die ontzettend veel stof deed opwaaien. Mesbah, wiens naam rijmt op het Perzische woord voor krokodil, was toen afgebeeld met krokodillentranen terwijl zijn staart een journalist wurgde. Kowsar: ‘Mesbah-Yazdi had gehoord dat er een CIA-agent naar Amerika was gekomen met een koffer met geld om journalisten over te halen negatieve verhalen over de islam te schrijven. Opeens waren alle journalisten verdacht. De Amerikaan bleek zelf een journalist te zijn: het was Daniel Pearl, die een koffer bij zich droeg met genoeg spullen en contanten om een maand door Iran te reizen.’ Na de ophef die de publicatie van zijn cartoon veroorzaakte werd Kowsar opgepakt door de Republikeinse Garde: ‘Ik kreeg toen door welke kant Iran op aan het gaan was. De zelfverzekerde manier waarop de leden van de Garde spraken over hun Iran – het verbaast me niets hoeveel macht de Garde nu heeft. Trouwens, drie dagen na mijn vrijlating ben ik door Pearl bezocht. Hij had geen idee dat hij de aanleiding was voor de controverse.’
Het is des te pijnlijker dat Pearl in Pakistan onthoofd is door terroristen die ook hem ervan beschuldigden een CIA-agent te zijn.
Nikahang, die in 2003 Iran is ontvlucht, is een boomlange, mollige man die constant grapjes maakt. Als hij het over politiek heeft, wordt hij doodserieus. Toch houdt hij zijn werk luchtig: ‘Ik ben geen artiest, maar een journalist die van cartoon-clichés gebruikmaakt om een verhaal aan de man te brengen. Andere cartoonisten gebruiken daar shockeffecten voor, of zwarte humor. Maar ik ben van mening dat mensen juist in deze donkere tijden iets te lachen moeten hebben.’
Geef een reactie tot nu toe
Plaats een reactie
